Zasada powszechności przedmiotowej

Dochody od których powstaje obowiązek podatku dochodowego
stanowią zakres przedmiotowy tego podatku, są jego przedmiotem.
Do zakresu przedmiotowego podatku od dochodów osób fizycznych należą wszelkiego rodzaju dochody,
z wyjątkami dochodów, które zostały zakwalifikowane przez ustawę
do kategorii zwolnień przedmiotowych.
Dochód jest rozumiany jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania
w danym roku podatkowym, z wyjątkiem wyraźnie zwolnionych od opodatkowania.

Oprócz zwolnień przedmiotowych ustawodawca polski wyróżnił pewne dochody, których nie sumuje się
(np. dochodu ze sprzedaży nieruchomości nie łączy się z dochodami z innych źródeł;
dotyczy to także dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów
lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach albo dywidend).

Wyłączenie niektórych dochodów (przychodów) z ogólnego dochodu danej osoby fizycznej
nie znaczy, że nie podlegają one opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
Dochody ze źródeł przychodów niewliczanych do dochodu ogólnego
są co do zasady opodatkowane oddzielnie, w formie najczęściej podatku ryczałtowego.

Przedsiębiorcy mają wybór metody opodatkowania, mogą albo:

  • wyodrębnić dochód z działalności gospodarczej od innych źródeł przychodów
    i płacić od tak wyodrębnionego dochodu cząstkowego
    podatek liniowy (proporcjonalny) według 19% stawki podatkowej
  • lub też skumulować dochód z działalności gospodarczej z innymi źródłami przychodów
    i być opodatkowanym od tak ujętego dochodu globalnego według progresywnej skali podatkowej
    (wtedy mają możliwość korzystania z przewidzianych w tym podatku ulg)

Po stronie podatnika może wystąpić sytuacja,
w której koszty uzyskania przychodu przekroczą sumę przychodów, wówczas osoba taka poniesie stratę.
Wtedy podatnik może odliczyć stratę
(z wyjątkiem straty powstałej z tytułu odpłatnego zbycia rzeczy i praw majątkowych oraz przychodów,
z których dochody są wolne od podatku dochodowego)
od dochodu osiągniętego w następnych 5 latach podatkowych z tego samego źródła,
które przyniosło stratę.

Generalnie źródła przychodów można podzielić na dwie kategorie:
pierwsze związane z pracą a drugie z majątkiem.
Źródłami przychodu, z których dochód podlega opodatkowaniu, są:

  • stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym również spółdzielczy stosunek pracy,
    członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej
    lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura i renta
  • działalność wykonywana osobiście
    (np. z tytułu osobistego wykonywania usług na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło
    albo wykonywania czynności na podstawie kontraktu menedżerskiego,
    wynagrodzenia biegłych oraz inkasentów należności publicznoprawnych,
    a także wynagrodzenie otrzymywane przez członków organów osób prawnych)
  • pozarolnicza działalność gospodarcza, w tym również wykonywanie wolnego zawodu,
    o ile nie jest to działalność wykonywana osobiście
  • działy specjalne produkcji rolnej
    (np. hodowla drobiu i zwierząt futerkowych, prowadzenie pasiek)
  • nieruchomości lub ich części
  • najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze,
    w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej
    oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze
    albo prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej
  • kapitały pieniężne i prawa majątkowe
    (za przychody z kapitałów pieniężnych ustawodawca nakazuje uważać m. in.
    odsetki od pożyczek, wkładów oszczędnościowych i środków na rachunkach wartościowych,
    dywidendy czy przychody z tytułu udziału w dochodach funduszy powierniczych
    oraz przychody z odpłatnego przeniesienia tytułu własności udziałów w spółkach,
    akcji oraz innych papierów wartościowych;
    natomiast za przychód z praw majątkowych
    uważa się w szczególności przychody z praw autorskich i praw pokrewnych,
    w tym również z odpłatnego ich zbycia)
  • odpłatne zbycie:
    nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,
    spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego
    oraz wynikającego z przydziału spółdzielni mieszkaniowej
    prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym,
    prawa wieczystego użytkowania gruntów,
    innych rzeczy – jeżeli zbycie nie następuje w wykonywaniu działalności gospodarczej
    i zostało dokonane albo przed upływem 5 lat, albo przed upływem pół roku od ich nabycia
  • inne źródła (za przychody z innych źródeł ustawa w szczególności uważa
    kwoty wypłacanych przez zakład pracy lub organ rentowy
    zasiłków chorobowych, wyrównawczych, macierzyńskich, opiekuńczych
    oraz świadczeń rehabilitacyjnych;
    alimenty, z wyjątkiem alimentów na dzieci, stypendia, dotacje, nagrody
    oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach)

Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu stwierdził,
że zakres przedmiotu opodatkowania musi być precyzyjnie określony w ustawie podatkowej,
a interpretacja jej przepisów nie może być rozszerzająca.

Zasada powszechności przedmiotowej – otwarty katalog źródeł przychodów,
zasada powszechności przedmiotowej wynika z otwartości katalogu źródeł przychodów.

Przedmiotem opodatkowania we wszelkich typach podatków dochodowych
jest osiąganie normatywnie zdefiniowanych dochodów.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 9 ust. 1
opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych
podlegają dochody tych osób, osiągnięte ze wszelkiego rodzaju źródeł przychodów
,
przy czym jednak część z nich
została od podatku tego zwolniona lub wyłączona spod opodatkowania.

Na równi z dochodami zwolnionymi traktowane są także dochody,
od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Tak określona zasada przedmiotowej powszechności
wynika z jednej strony z brzmienia przepisu art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f.,
z drugiej zaś z faktu,
iż zawarty w ustawie, a zacytowany poniżej katalog opodatkowanych źródeł przychodów
ma charakter otwarty, stanowiąc jedynie wyliczenie przykładowe
.

W myśl art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f. źródłami przychodów są:

  1. stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy,
    członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej
    lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną,
    praca nakładcza, emerytura lub renta
  2. działalność wykonywana osobiście
  3. pozarolnicza działalność gospodarcza
  4. działy specjalne produkcji rolnej
  5. najem, podnąjem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze,
    w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej
    oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników
    na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej,
    z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą
  6. kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych
  7. odpłatne zbycie:
    • nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości
    • spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego
      oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej
    • prawa wieczystego użytkowania gruntów
    • innych rzeczy,
      – jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej
      i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości
      i praw majątkowych przed upływem pięciu lat,
      licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie,
      a innych rzeczy – przed upływem pół roku,
      licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie;
      w przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany
  8. działalność prowadzona przez zagraniczną spółkę kontrolowaną
  9. inne źródła, których katalog, określony w art. 20, jest katalogiem otwartym

Sposób sformułowania zawartego w zacytowanym przepisie wyliczenia
opodatkowanych źródeł przychodów (“źródłami przychodów są:”)
wydaje się na pierwszy rzut oka przesądzać, iż mamy tu do czynienia z katalogiem zamkniętym,
a zatem mogłoby się wydawać, iż opodatkowaniu tym podatkiem podlegają jedynie dochody pochodzące
z enumeratywnie wymienionych we wskazanym przepisie źródeł przychodów.

Jednakże jedynie siedem spośród wymienionych w art. 10 źródeł przychodów
to przychody w rozmaity sposób przez ustawodawcę nazwane czy określone.
Natomiast ostatni punkt owego katalogu to “inne źródła”,
którymi w myśl przepisu art. 20 u.p.d.o.f.
są “w szczególności kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego
wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny,
w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,
kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego
oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego,
w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego,
zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia,
dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14,
dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia
nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i 17
oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach”.

Zacytowane sformułowania jednoznacznie wskazują
na otwarty charakter katalogu przychodów podatkowych “z innych źródeł”.

Jednocześnie – co szczególnie znamienne – wymienione w przepisie art. 20 przychody
mają niezwykle zróżnicowany charakter, co mogłoby jak się wydaje, wskazywać,
główną intencją ustawodawcy było zaliczenie do tej kategorii “inne źródła”
wszystkich potencjalnych przychodów osób fizycznych,
których nie udało się logicznie przyporządkować do jednego ze definiowanych źródeł
.

Trudno byłoby bowiem wskazać jakiekolwiek inne jednorodne przesłanki,
uzasadniające zaliczenie do tego samego źródła przychodów
na przykład alimentów, nagród i przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach

Konkludując, stwierdzić należy, iż obowiązujące przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych
jednoznacznie choć pośrednio sankcjonują zasadę,
zgodnie z którą podatkowi temu podlegają wszystkie dochody osób fizycznych,
z wyjątkiem dochodów zwolnionych lub wyłączonych spod opodatkowania
.

Zasada ta znajduje swoje odzwierciedlenie także w orzecznictwie
(“Przychód podatnika uzyskany ze zbycia ekspektatywy prawa do własności lokalu
nie podlega zwolnieniu z opodatkowania,
gdyż nie jest wymieniony w żadnym z przepisów
ustanawiających wyjątki od zasady powszechności opodatkowania”,
wyrok WSA z dnia 6 kwietnia 2009 roku, sygn. akt III SA/WA 2883/08, LEX nr 493658;
analogicznie w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2010 roku, sygn. akt ISA/Po 801/10,
niepublikowany).

Zawarty w art, 10 u.p.d.o.f. otwarty katalog źródeł przychodów
ma jednak swoiste – choć niemające charakteru definicyjnego – znaczenie normatywne.
Zakwalifikowanie konkretnych przychodów podatnika do poszczególnych źródeł
skutkować może określonymi – niekiedy istotnymi – odmiennościami w zasadach ich opodatkowania
(sposób określania wielkości przychodu, zasady obliczania kosztów itp.).
Kwestie te będą przedmiotem rozważań w dalszej części podręcznika
(por. zwłaszcza pkt 5.2.2.4. i 5.2.2.5. niniejszego rozdziału).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Skomentuj mój wpis jako pierwszy !

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *