Dochód i podstawa opodatkowania

Podstawą opodatkowania w podatku dochodowym od osób fizycznych
jest zasadniczo suma dochodów z poszczególnych źródeł przychodów.
Dochód ustawodawca definiuje jako dodatnią różnicę między sumą przychodów a kosztami ich uzyskania
w danym roku podatkowym.

Przychodem są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym
pieniądze i wartości pieniężne
oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
W przypadku pozarolniczej działalności gospodarczej
przychodem są kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane.

Na przedsiębiorcach ciąży obowiązek podatkowy od kwot należnych z tytułu prowadzonej działalności,
bez uzyskania rzeczywistego przychodu.

W przypadku nieruchomości odstąpionych bezpłatnie do używania innym osobom
– przychodem jest tzw. wartość czynszowa,
a więc równowartość czynszu, jaki podatnik otrzymałby
w razie zawarcia umowy najmu lub dzierżawy nieruchomości.

Przychodem natomiast z zamiany rzeczy i praw majątkowych
jest zamieniana rzecz lub prawo majątkowe o wyższej wartości, pomniejszona o koszty zamiany.

Specjalną kategorią podstawy opodatkowania jest przychód z tzw. źródeł nieujawnionych,
który ustala się, przyjmując za podstawę sumę poniesionych w roku podatkowym wydatków
i wartość zgromadzonych w tym roku zasobów finansowych,
nieznajdujących pokrycia w już opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania źródłach przychodów
i posiadanych przedtem zasobach majątkowych.

Kosztami uzyskania przychodów z poszczególnego źródła
są wszelkie koszty ponoszone w celu osiągnięcia przychodów,
z wyjątkiem kosztów wymienionych przez ustawę.

Podatnik ma możliwość odliczenia do celów podatkowych wszelkich wydatków,
pod tym jednak warunkiem, iż wykaże ich bezpośredni związek
z prowadzoną działalnością gospodarczą lub inną działalnością zarobkową,
a ich poniesienie ma lub może mieć bezpośredni wpływ na wielkość osiągniętego przychodu.

Ustawodawca zawarł też katalog wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu, są nimi:

  • wydatki na nabycie składników majątku trwałego,
    nakłady tego typu mogą być w kosztach podmiotów gospodarczych
    uwzględniane zasadniczo poprzez odpisy amortyzacyjne
  • wydatki związane z wykonaniem przez podatnika zobowiązań wobec jego wierzycieli
    oraz strat związanych z niewykonaniem zobowiązań przez dłużników podatnika
    (np. spłata pożyczek, kredytów, wierzytelności odpisane jako nieściągalne,
    rezerwy tworzone na pokrycie wierzytelności,
    których nieściągalność została uprawdopodobniona)
  • wydatki mających charakter sankcji finansowych
    (np. grzywny i kary pieniężne, koszty egzekucyjne związane z niewykonaniem zobowiązań,
    kary umowne i odszkodowania)
  • wydatki związanych z regulowaniem zobowiązań podatkowych
    (np. z tytułu podatku akcyzowego od nadmiernych ubytków lub zawinionych niedoborów wyrobów,
    podatku dochodowego, podatku od spadków i darowizn
    oraz podatku od sprzedaży akcji w publicznym obrocie oraz podatku od towarów i usług)
  • wydatków przekraczających ustalony przez prawodawcę o limit
    (np. koszty reprezentacji i reklamy przekraczające zasadniczo 0,25% przychodu,
    wysokość diet z tytułu podróży służbowych)
  • różnych innych wydatków
    (np. darowizny i wszelkiego rodzaju ofiary,
    składki na rzecz organizacji, do których przynależność podatnika nie jest obowiązkowa)

W przypadku podmiotów
zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz księgi przychodów i rozchodów
koszty uzyskania przychodu rzeczywiście poniesione
powinny mieć pokrycie w rzetelnych i prawidłowych księgach,
mających oparcie w dokumentach księgowych.

Istnieje też możliwość ryczałtowego określenia kosztów uzyskania niektórych przychodów
(np. przychody z tytułu praw autorskich – 50%, z umów o dzieło – 20%).

Jeżeli podatnik wykaże, że koszty uzyskania przychodów
były wyższe niż wynikające z zastosowania normy procentowej,
koszty uzyskania przyjmuje się w wysokości kosztów faktycznie poniesionych.

W niektórych przychodach koszty są przez ustawodawcę traktowane jednocześnie jako dochód
(np. dochody z kapitałów pieniężnych),
w takich przypadkach w ogóle nie ustala się kosztów uzyskania przychodu.

Dochód w zależności od rodzaju działalności objętej opodatkowaniem oraz osób je prowadzących
może być różnie ustalany.

U podatników sporządzających bilans i rachunek wyników,
dochodem z działalności gospodarczej
jest dochód wykazany na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg,
zmniejszony o dochody wolne od podatku
i zwiększony o wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodów
zaliczone uprzednio w ciężar kosztów uzyskania przychodów.

U podatników osiągających dochody z działalności gospodarczej
oraz prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów
– dochodem z działalności jest różnica pomiędzy przychodem a kosztami uzyskania,
z uwzględnieniem różnic remanentów początkowego i końcowego
oraz sprzedaży składników majątku trwałego związanego z prowadzoną działalnością.

W stosunku do osób, które nie są obowiązane do prowadzenia ksiąg,
dochód może być dokumentowany
wszystkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w Ordynacji podatkowej.

Ponadto koszty uzyskania przychodu mogą być potrącone jedynie w tym roku podatkowym,
w którym zostały faktycznie poniesione.

Jak wcześniej wskazywano, w podatku dochodowym od osób fizycznych,
podstawę opodatkowania stanowi dochód całkowity,
osiągnięty przez podatnika w roku podatkowym
.
Co do zasady ustala się go jako sumę dochodów ze wszystkich źródeł,
z których podatnik uzyskał w tym roku przychody.
Dochodem z poszczególnych źródeł jest natomiast nadwyżka przychodu nad kosztami jego uzyskania,
obliczona według zasad odpowiednich ze względu na rodzaj źródła przychodów.

W niektórych przypadkach obowiązujące przepisy
sankcjonują jednak szczególne zasady ustalania wielkości dochodu dla celów podatkowych.
Dotyczy to między innymi dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej,
dochodów z działów specjalnych produkcji rolnej
oraz dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia nieruchomości i papierów wartościowych,
a także pochodnych instrumentów finansowych.

U przedsiębiorców, którzy zgodnie z obowiązującymi ich zasadami rachunkowości
(por. ustawa z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości, t.j. DzU z 2013 r., poz. 330 ze zm,)
sporządzają sprawozdanie finansowe,
za dochód z działalności gospodarczej
uważa się dochód wykazany na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg,
zmniejszony o dochody wolne od podatku
i zwiększony o wydatki niestanowiące kosztów uzyskania przychodu,
zaliczone uprzednio w ciężar kosztów
.

Natomiast u podatników osiągających dochody z działalności gospodarczej
i prowadzących księgi przychodów i rozchodów
dochodem jest różnica pomiędzy przychodem a kosztami, jego uzyskania,
powiększona o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego
towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów,
produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadków,
jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż wartość remanentu początkowego,
lub pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu początkowego i końcowego,
jeżeli wartość remanentu początkowego jest wyższa
.

Dochód z działów specjalnych produkcji rolnej u podatnika opodatkowanego na zasadach ogólnych
stanowi różnica pomiędzy przychodem a poniesionymi kosztami jego uzyskania,
powiększona o wartość przyrostu stada zwierząt na koniec roku
w porównaniu ze stanem na początek roku
i pomniejszona o wartość ubytków w tym stadzie, powstałych w trakcie roku podatkowego
.

W przypadku dokonywanego
nie w ramach prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej
odpłatnego zbycia nieruchomości
(ich części lub udziału w nieruchomości,
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego,
a także prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej
oraz prawa wieczystego użytkowania gruntów)
dochód oblicza się zasadniczo
jako różnicę pomiędzy przychodem z odpłatnego zbycia a kosztami nabycia lub wytworzenia,
powiększonymi o udokumentowane nakłady, zwiększające wartość rzeczy lub prawa
w okresie ich posiadania przez podatnika
.

Tak określony dochód przekształca się w podstawę opodatkowania
w wyniku jego powiększenia o sumę odpisów amortyzacyjnych,
dokonanych od zbywanych nieruchomości lub praw.

Dochodów z odpłatnego zbycia wymienionych rzeczy i praw nie łączy się z pozostałymi dochodami
(przychodami) podatnika (art. 30e u.p.d.o.f.).

W myśl przepisu art. 30b u.p.d.o.f. dochodem z odpłatnego zbycia papierów wartościowych
lub pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji praw z nich wynikających,
z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną
oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną
albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny
w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część,
jest zasadniczo różnica pomiędzy sumą przychodów uzyskanych tytułem odpłatnego zbycia
(bądź realizacji praw)
a kosztami uzyskania owych przychodów
.
Specyfika owych źródeł polega natomiast przede wszystkim
na ustaleniu szczególnych zasad obliczania wysokości kosztów
oraz na wyłączeniu obowiązku łączenia dochodów z wymienionych źródeł
z innymi dochodami (przychodami) podatnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Skomentuj mój wpis jako pierwszy !

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *